स्वास्थ्य कार्यालय पाँचथरले बालबालिकाहरूको मृत्युदर घटाउन र उनीहरूको शारीरिक तथा मानसिक विकासका लागि विभिन्न राष्ट्रिय बालस्वास्थ्य कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्दै आएको छ।

मुख्य कार्यक्रमहरू तल उल्लेख गरिएको छ:

१. राष्ट्रिय खोप कार्यक्रम (National Immunization Program)

यो नेपालको सबैभन्दा सफल स्वास्थ्य कार्यक्रम मानिन्छ। यस अन्तर्गत बालबालिकाहरूलाई जन्मिएदेखि १५ महिनाको उमेरसम्म विभिन्न १३ वटा रोगहरू विरुद्ध नि:शुल्क खोप दिइन्छ।

• लक्ष्य: दादुरा, रुबेला, पोलियो, क्षयरोग, जापानी इन्सेफलाइटिस जस्ता रोगबाट बचाउनु।

२. एकीकृत बाल्यकालका कडा रोगहरूको व्यवस्थापन (CB-IMNCI)

यस कार्यक्रमले समुदाय स्तरमा बालबालिकाहरूमा लाग्ने प्रमुख रोगहरूको पहिचान र उपचार गर्दछ।

• न्युमोनिया: श्वासप्रश्वासको समस्या जाँच र उपचार।

• पखाला: जीवनजल (ORS) र जिंक चक्कीको वितरण।

• कुपोषण र ज्वरो: खतराका लक्षणहरू पहिचान गरी प्रेषण (Refer) गर्ने।

३. समुदायमा आधारित नवजात शिशु तथा बालरोग व्यवस्थापन

नवजात शिशु (जन्मिएको २८ दिनसम्म) को स्वास्थ्यमा सुधार ल्याउन यो कार्यक्रम केन्द्रित छ। यसमा नाइटो पाक्ने रोग रोक्न 'क्लोरहेक्सिडिन' (Chlorhexidine) जेलको प्रयोग र न्यानो झोला जस्ता कार्यक्रमहरू पर्दछन्।

४. पोषण कार्यक्रम (Nutrition Program)

बालबालिकाहरूलाई कुपोषणबाट बचाउन विभिन्न गतिविधिहरू गरिन्छ:

• भिटामिन 'ए' र जुकाको औषधि: वर्षको दुई पटक (कात्तिक र वैशाखमा) ६ महिनादेखि ५ वर्षसम्मका बालबालिकालाई खुवाइने।

• बालभिटा वितरण: ६ देखि २३ महिनाका बालबालिकालाई खानामा मिसाएर खुवाउने सूक्ष्म पोषक तत्व।

• वृद्धि अनुगमन: बालबालिकाको तौल र उचाइ नियमित रूपमा नापेर उनीहरूको विकासको अवस्था हेर्ने।

५. सुरक्षित मातृत्व तथा नवजात शिशु स्वास्थ्य

आमा र बच्चा दुवैको सुरक्षाका लागि स्वास्थ्य संस्थाहरूमा सुत्केरी गराउन प्रोत्साहन गर्ने र "आमा सुरक्षा कार्यक्रम" अन्तर्गत यातायात खर्च तथा नि:शुल्क सेवा उपलब्ध गराइन्छ।